Para Piyasaları

İktisadi anlamda bakıldığında, para piyasası; en net anlamıyla mali piyasanın bir alt piyasası olarak görülmektedir. Bu piyasalarda kısa vade süreleri bulunmasından dolayı sermaye piyasasından ayrı olarak tutulur, yani bir yıldan kısa vadesi bulunan fonlar ile birlikte arz ve talep karşılanan piyasalar, para piyasaları olarak görülmektedir.

Para, insanoğlunun yaşamındaki en önemli araçlardan biri olmak ile birlikte tarihte öncelikle alışveriş gerçekleştirmek yani malın karşılığını elde edebilmek amacıyla geliştirilmiştir. Ancak yine tarihi süreç içerisinde gelişen iktisat teorileri ile birlikte paranın kullanımı, değişimi ve değerlendirilmesi farklı ortamları oluşturmuştur. Bu ortamlar piyasa olarak adlandırılırken, para ve sermaye piyasaları en önemli alanlardan biri olmuştur.

Para Piyasaları Nasıl İşlemektedir?

Aslında para piyasası denildiğinde yerel bir kavram ortaya çıkmaktadır yani ülkemiz için de Türk lirası ile ilgili piyasa düşünülmelidir. Çünkü yabancı paraların bulunduğu yani işlem gördüğü piyasalar, döviz piyasası olarak görülür. İşleyişte en önemli noktalardan birisi de para ve sermaye piyasalarının birbirlerinden ayrı olduğunun bilinmesidir.

Aslında para ve sermaye piyasaları birbirlerine benzer bir şekilde işleyiş gösterse de sermaye piyasasında enstrüman ihraç edilirken borsa gibi bir alan kullanılır. Yani sermaye piyasasında bir masaüstü işlem gerçekleştirilirken, para piyasaları için ihraç eden kişinin önemi bulunmamakta ve paranın el değişimi fiili olarak önemli görülmektedir.

En temel ayrıntılardan biri olarak bu piyasada organize olmayan bir format yer aldığı için para direkt olarak el değiştirebilir. Kur farkları ve fiyat değişimleri piyasaya direkt olarak etki oluştururken, potansiyel olarak piyasaya katılan herkes bu mevcut durumdan yararlanabilir. İşlem gerçekleştirilirken fiziki olarak temas sağlanarak, kişiler arasında telefon veya faks gibi bilgilendirmeler ile değişim gerçekleştirilir ve herkes kendi ihtiyaçlarını ve piyasadaki diğer oyuncuların ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak işlem yapmayı tercih eder.

Ülkemizde Para Piyasaları Nelerdir?

Resmi olarak Türkiye para piyasaları incelendiğinde, üç farklı piyasa ile karşılaşmak mümkün olacaktır. Bu üç farklı nokta arasında;

  • Bankalararası piyasa
  • Merkez Bankası piyasası
  • Takasbank piyasası bulunmaktadır.

Ülkemizdeki piyasalarda kullanılan para piyasası araçları incelendiğinde ise

  • Geri Satın Alma Anlaşması yani bilinen adıyla REPO
  • Banka mevduatları
  • Finansman bonoları
  • Hazine bonosu yer almaktadır.

Para Piyasasının İşleyişi Nasıldır?

Piyasada yer alan kaynakların ve araçların kullanılması ile birlikte ülkemizde piyasa güncel olarak her gün işlemekte ve hatta milyonlarca yatırımcıyı gün içerisinde bünyesinde barındırmaktadır. Bu yatırımcılar gündelik olarak fiziki bir şekilde gerçekleştirilen değişimler ve kısa vadeli işlemler sayesinde Türkiye ekonomisinde önemli değişimler oluşturmaktadır.

Türkiye’deki piyasalarda kullanılan araçlara ve kullanıldığı ortamlara bakıldığında, T.C. Merkez Bankası, piyasada en organize olan ve işlem hacmi en yüksek olan piyasadır. Piyasaya katılan herkes işlemlerini TCMB üzerinden gerçekleştirebilir ve borç alarak para satımı sağlayabilir. Bankalararası piyasalar ise katılımcıların TCMB üzerinden para çekmesinin güç olduğu durumlarda devreye girer ve borçlanma için belirli limitler sağlayarak, repo sayesinde işlem yapılmasını sağlar.

Takasbank ise çok yaygın bir şekilde kullanmakla birlikte özellikle borsa hisselerinin saklandığı ve Merkez Bankası üzerinden borçlanma sağlayamayan kurumların borçlanma sağlanması için hizmet veren bir piyasadır.

Araçlar açısından bakıldığında ise hazine bonoları nakit gereksinimini karşılamak için direkt olarak kullanılırken, finansman bonoları firma ve işletmelerin kısa süreli fon gereksinimi için fayda sağlamaktadır. Banka mevduatları, kaynak sağlamak amacıyla kullanılırken, repo ise bilindiği üzere geri satın alma anlaşması olarak, bir menkul değerin belirlenen vade sonucunda farklı bir fiyattan tekrar satın alınabilmesi ile maddi kaynak sağlamak için kullanılır. Yani repo bir anlamda menkul değerin vadeli şekilde kaynağa dönüştürülerek geçici olarak kullanılmasını sağlar.